Wol, katoen, linnen of polyester: zo herken je het

Knijp een stuk stof stevig samen in je vuist, tel rustig tot drie en laat los. Wol komt bijna helemaal terug en houdt nauwelijks kreuk. Dat komt door de gekartelde vorm van de vezel, die zich als een klein veertje gedraagt. Acryl, dat er van een meter afstand precies zo uitziet, blijft platter liggen en voelt tijdens het knijpen gladder en een tikje vettig.

Houd de stof daarna tegen je wang. Wol voelt droog-warm en is nooit ijskoud. Kijk vervolgens tegen het licht naar de vezeltjes die uitsteken: bij wol zijn die kort, kroezig en ongelijk van lengte. Bij acryl staan ze recht, glanzen ze en lijken ze allemaal op elkaar.

Fijne wol prikt niet en grovere wol wel; dat zegt iets over de dikte van de vezel, niet over de kwaliteit. Waar je wél op moet letten zijn viltige, harde plekken, meestal onder de armen of aan de manchetten. Vervilte wol is te heet of te woelig gewassen geweest, en dat komt niet meer goed.

Katoen voelt koel aan en neemt vocht op. Kreuk een hoekje stevig tussen duim en wijsvinger: katoen houdt de vouw, maar zacht en afgerond. Linnen kreukt harder en scherper, met een vouw die bijna blijft staan. Dat is geen gebrek — het is precies het kenmerk waaraan linnen te herkennen is, en de reden dat gestreken linnen een halve dag mooi blijft.

Linnen is bovendien ongelijkmatiger geweven dan katoen. Houd het tegen het licht en je ziet dikkere en dunnere plekken in de draad zitten, kleine verdikkingen die er horen. Een volmaakt gelijkmatige, koele, matte stof is eerder katoen. Linnen wordt daarbij zachter naarmate het vaker gewassen is, wat een gebruikt linnen hemd vaak prettiger maakt dan een nieuw exemplaar.

Allebei zijn ze sterk zolang ze droog zijn, en allebei krimpen ze bij een hete was als ze niet voorgekrompen zijn. Bij een tweedehands kledingstuk is dat krimpen meestal al achter de rug. Dat is een van de weinige praktische voordelen van iets dat al een tijd gedragen is: wat je in de winkel meet, is ook wat je thuis overhoudt.

Polyester voelt glad en licht warm, en hij kreukt nauwelijks. Knijp hem samen en hij komt er zonder een spoor uit. Dat is het grootste voordeel en tegelijk het beste herkenningspunt. Het nadeel is dat polyester slecht ademt en geur langer vasthoudt dan katoen of wol, wat je vooral merkt aan sportkleding.

Nylon is nog gladder en sterker, en zit vooral in jassen, sportkleding en voeringen. Acryl doet zich voor als wol maar zakt de veerkrachttest af. Viscose voelt koel, valt zwaar en vloeiend en lijkt van een afstand op zijde, maar verliest een groot deel van zijn sterkte zodra hij nat is. Dat is precies waarom viscose voorzichtig gewassen wil worden.

Een mengsel is doodnormaal: katoen met een scheutje elastaan voor de rek, wol met polyamide voor de sterkte, linnen met katoen voor de prijs. Bij een mengsel bepaalt bijna altijd de gevoeligste vezel hoe je het stuk moet behandelen.

In oude handboeken staat de brandtest: een paar losse vezeltjes aansteken en kijken wat er gebeurt. Wol ruikt naar verbrand haar en dooft vanzelf, katoen ruikt naar verbrand papier en laat grijze as achter, polyester smelt tot een hard bolletje dat scherp ruikt. De test werkt, maar het is iets voor thuis, boven een schaaltje, met een draadje dat je uit een binnennaad hebt geplukt. Niet iets voor tussen de rekken.

In een winkel red je het met drie handelingen: knijpen en kijken of het terugveert, tegen je wang houden om te voelen of het koel of warm is, en tegen het licht houden om de uitstekende vezels te bekijken. Wie dat een keer of tien bewust doet, hoeft er daarna niet meer over na te denken.