Waarom hergebruik echt iets uitmaakt

Voordat een kledingstuk in een winkel hangt, is er van alles gebeurd. Er is grondstof gewonnen of geteeld, er is gesponnen en geweven of gebreid, er is geverfd en nabehandeld, en er is vervoerd — vaak over grote afstanden en in meerdere etappes, omdat spinnen, weven, verven en naaien lang niet altijd in hetzelfde land gebeuren.

Al die stappen kosten energie, water en materiaal, en dat gebeurt één keer. Het is een eenmalige investering die vastzit in het product. Zodra dat product bestaat, is de enige vraag die er nog toe doet hoeveel gebruik eruit komt.

Daar zit de hele logica van een kringloopwinkel in. Een jas die door een tweede eigenaar nog vijf jaar gedragen wordt, verdeelt diezelfde eenmalige investering over twee keer zoveel draagbeurten. Er hoefde niets nieuws voor gemaakt te worden, er hoefde niets voor vervoerd te worden behalve een ritje naar de Meerstraat, en er ging niets voor de fik.

Katoen is een landbouwgewas. Het heeft grond nodig, water, en in de gangbare teelt gewasbescherming en bemesting. Waar het geteeld wordt en hoe, bepaalt hoe zwaar dat weegt — maar het is nooit gratis.

Polyester, nylon en acryl worden gemaakt van aardolie. Het zijn kunststoffen die tot draad zijn getrokken. Ze gaan lang mee, wat een voordeel is, en ze verteren niet, wat aan het eind een nadeel is. Bij het wassen laten synthetische stoffen bovendien minuscule vezeldeeltjes los die in het water terechtkomen.

Wol en andere dierlijke vezels komen van dieren die land, voer en verzorging nodig hebben. Viscose en verwante vezels worden van houtpulp gemaakt, met een chemisch proces dat er tussen zit. En over alle vezels heen ligt nog het verven en veredelen: warmte, water en chemie, ongeacht waar de draad vandaan komt.

De conclusie is voor elke vezel dezelfde. Er bestaat geen vezel die niets kost. Daarom is de vraag welke stof de duurzaamste is minder interessant dan de vraag hoe lang je hem gebruikt.

Van alles wat je als koper of gebruiker kunt beïnvloeden, is de gebruiksduur veruit het krachtigst. Een kledingstuk dat twee keer zo lang meegaat, hoeft in diezelfde periode maar één keer gemaakt te worden in plaats van twee keer. Dat is een simpel verband en het geldt net zo goed voor een pan, een lamp of een boekenkast.

Alles wat de gebruiksduur verlengt telt dus mee: koeler wassen, minder vaak wassen, minder drogen, een knoop aanzetten in plaats van weggooien, een zoom laten herstellen. En de allergrootste: iets kopen dat al bestaat, in plaats van iets dat nog gemaakt moet worden.

Ook aan de andere kant werkt het. Spullen die je zelf niet meer gebruikt maar die nog goed zijn, houden hun waarde alleen als iemand anders ze krijgt. In een doos op zolder gaat de gebruiksduur niet omhoog; die staat stil totdat het ding uiteindelijk toch bij het afval belandt.

In de Nederlandse volgorde voor het omgaan met afval, bekend als de Ladder van Lansink, staat hergebruik boven recycling, en recycling weer boven verbranden. Die volgorde is geen willekeurige rangschikking maar volgt precies de redenering hierboven.

Bij hergebruik blijft het product intact. De trui blijft een trui, de schaal blijft een schaal, en alle bewerkingen die erin zitten blijven behouden. Bij recycling wordt het product afgebroken tot grondstof, en dat kost opnieuw energie. Bij textiel komt daar iets bij: vezels worden bij het verwerken korter, waardoor het teruggewonnen materiaal meestal niet meer geschikt is voor hetzelfde soort kledingstuk.

Recycling is dus nuttig, maar het is de opvang voor wat niet meer bruikbaar is. Zolang iets nog gebruikt kán worden, is doorgeven altijd de betere keuze.

Het huis van Tante Trees zegt het zelf zo: “Wij willen met onze winkel verspilling voorkomen, en hergebruik van spullen en kleding stimuleren.” En: “Zo werken we mee aan een beter milieu, doordat er minder grondstoffen worden gebruikt.” Dat is precies de redenering van deze pagina, in twee zinnen.

Daar komt bij dat de opbrengst niet in een zak verdwijnt. De winst gaat, na aftrek van de kosten, via het Tante Trees Fonds naar lokale goede doelen in en rond Hillegom. Een spijkerbroek die aan een tweede eigenaar wordt meegegeven doet in dit geval dus twee dingen tegelijk.

De winkel zit in een oud pand aan de Meerstraat, is ongeveer 125 vierkante meter groot en draait op een team van ongeveer twintig mensen, grotendeels vrijwilligers. Er komen iedere dag weer nieuwe spullen bij, en de drie etalages worden elke week vernieuwd.